Η νόσος Alzheimer αποτελεί την πιο κοινή νευρο-εκφυλιστική νόσο, είναι μη θεραπεύσιμη, πολυπαραγοντική και πολυγονιδιακή νόσος.

Χαρακτηριστικά συμπτώματα αποτελούν η προοδευτική άνοια με εγκεφαλική ατροφία. Εκτιμάται ότι περίπου 6% των ατόμων > 65 ετών πάσχουν από τη νόσο.

Η νόσος Alzheimer, μπορεί να παρουσιαστεί σπάνια, σε άτομα κάτω των 65 ετών, ως πρώιμης έναρξης οικογενής νόσος ή μετά τα 65 έτη, ως όψιμης έναρξης σποραδική νόσο. Στο εργαστήριο μας, παρέχουμε γονιδιακούς ελέγχους και για τις δύο περιπτώσεις της νόσου.

 

 

Νόσος Alzheimer πρώιμης έναρξης 

Η πρώιμης έναρξης νόσος Alzheimer εμφανίζεται σε άτομα ηλικίας 30-60 και αντιπροσωπεύει λιγότερο από το 5% του συνόλου των ατόμων με Alzheimer. Οι περισσότερες περιπτώσεις προκαλούνται από κληρονομικές μεταλλάξεις σε ένα από τα τρία γονίδια που σχετίζονται με την εμφάνισης της. 

Κληρονομείται με αυτοσωματικό επικρατή τρόπο. Ένα άτομο του οποίου η βιολογική μητέρα ή ο πατέρας φέρει γενετικές μεταλλάξεις για την πρώιμης έναρξης νόσο Alzheimer, τότε το άτομο αυτό, έχει 50% πιθανότητα να κληρονομήσει την παθογόνο μετάλλαξη/μεταλλάξεις. Εάν ο γονιδιακός έλεγχος δείξει ότι το άτομο αυτό φέρει τη μετάλλαξη, τότε έχει μια πολύ ισχυρή πιθανότητα ανάπτυξης της πρώιμης έναρξης νόσου Alzheimer.

H νόσος Alzheimer (πρώιμης έναρξης) προκαλείται από έναν αριθμό διαφορετικών μεταλλάξεων σε τρία γονίδια που βρίσκονται στα χρωμοσώματα 21, 14, και 1 και σύμφωνα με αυτά χωρίζεται σε διαφορετικούς τύπους.

Η νόσος Alzheimer τύπου 1 (AD1), προκαλείται από μετάλλαξη/μεταλλάξεις του γονιδίου ΑΡΡ (10% -15% των περιπτώσεων της νόσου πρώιμης έναρξης).Η νόσος Alzheimer τύπου 3 (AD3), προκαλείται από μετάλλαξη/μεταλλάξεις του γονιδίου PSEN1, (30% -70% των περιπτώσεων της νόσου πρώιμης έναρξης) και η νόσος Alzheimer τύπου 4 (AD4), προκαλείται από μετάλλαξη/μεταλλάξεις του γονιδίου PSEN2 (<5% των περιπτώσεων της νόσου πρώιμης έναρξης).

Oι μεταλλάξεις στα γονίδια  PSEN1, APP και PSEN2  αντιστοιχούν στο 85-90% των περιπτώσεων της οικογενούς μορφής της νόσου κι όχι στο 100%. Δηλαδή, σπάνια, έχουν παρατηρηθεί οικογένειες, οι οποίες παρουσιάζουν νόσο Alzheimer πρώιμης έναρξης, αλλά δεν εμφανίζουν μεταλλάξεις στα παραπάνω γονίδια. Στο εργαστήριο μας όμως ελέγχουμε κι άλλα γονίδια που εχουν συσχετισθεί με την οικογενή νόσο για να παρέχουμε μια ολοκληρωμένη εικόνα.

Η ανίχνευση των μεταλλάξεων στα γονίδια APP, PSEN1, PSEN2, όπβς και των υπόλοιπων σπανιότερων γονιδίων, γίνεται με τη μέθοδο της αλληλούχισης επόμενης γενιάς (Next generation sequencing)

 

Νόσος Alzheimer όψιμης έναρξης 

Το 95% των πασχόντων από την νόσο Alzheimer, παρουσιάζουν έναρξη της νόσου μετά τα 65 έτη, η οποία είναι σποραδική και πολυπαραγοντική. Έχουν αναγνωρισθεί γονίδια (μη επικρατή) των οποίων οι μεταλλαγές επηρεάζουν το ποσοστό κινδύνου όψιμης έναρξης της νόσου Alzheimer. Συγκεκριμένα, το γονίδιο της απολιποπρωτεΐνης (APOE) αποτελεί τον ισχυρότερο γενετικό παράγοντα κινδύνου για την νόσο Alzheimer, μέχρι σήμερα. Το αλληλόμορφο γονίδιο ε4 του APOE εμπλέκεται από 40% μέχρι και 80% των περιπτώσεων της νόσου Alzheimer αυξάνοντας το ρίσκο ανάπτυξης της, μέχρι και 68%. Πρέπει όμως να τονιστεί ότι η παρουσία του δεν εξηγεί όλα τα περιστατικά της ασθένειας.

Το γονίδιο APOE κωδικοποιεί την πρωτεΐνη απολιποπρωτεΐνης Ε, ένα φορέα της χοληστερόλης όπου βρίσκεται στον εγκέφαλο και σε άλλα όργανα.

Ο ακριβής ρόλος της πρωτεΐνης στην ανάπτυξη της νόσου του Alzheimer είναι ασαφής. Αρκετές μελέτες έχουν δείξει ότι η APOE μπορεί να επηρεάσει τη συσσώρευση μιας πρωτεΐνης που ονομάζεται αμυλοειδής βήτα όπου μαζί με άλλους παράγοντες, τελικά μπορεί να οδηγήσει σε Alzheimer.

Υπάρχουν τρεις κοινές μεταλλαγές του γονιδίου APOE: e2, e3 και e4. 

Η APOE e3 είναι η πιο κοινή μεταλλαγή, η APOE e4 σχετίζεται με αυξημένο κίνδυνο της νόσου του Alzheimer, και η ε2 είναι η λιγότερο κοινή μεταλλαγή του γονιδίου.

Πολλαπλές επιστημονικές μελέτες έχουν δείξει ότι οι πιθανότητες ανάπτυξης της νόσου Alzheimer αυξάνουν με κάθε αντίγραφο της μεταλλαγής του e4 APOE.

Μεταξύ 18% και 35% των ατόμων με ευρωπαϊκή καταγωγή που φέρουν ένα αντίγραφο της μεταλλαγής ε4 APOE θα αναπτύξει τη νόσο Alzheimer από την ηλικία των 85. Ο αριθμός αυτός ανέρχεται στο 51-68% για τα άτομα ευρωπαϊκής καταγωγής που διαθέτουν δύο αντίγραφα  της μεταλλαγής ε4.

Προτείνεται ότι όταν φέρουμε ένα τέτοιο γονίδιο, μπορούμε να τροποποιήσουμε τον τρόπο ζωής μας, να ελέγχουμε τους αγγειακούς παράγοντες κινδύνου, να τρεφόμαστε υγιεινά, να ασκούμαστε τακτικά και να εξασκούμε συνεχώς τις νοητικές λειτουργίες του εγκεφάλου.

 

Ποσοστό εκτίμησης κινδύνου για τη νόσο Alzheimer, ανάλογα με το γονότυπο του ατόμου.

 

ΓονότυποςΆνδρεςΓυναίκες
e2/e2 ή ε2/ε34-5%6-8%
e3/e37-8%10-12%
e2/e418-20%27-31%
e3/e422-23%30-35%
e4/e451-52%60-68%

Το εργαστήριο μας προσφέρει την ανίχνευση των τριών αλληλόμορφων (e2, e3, e4) του γονιδίου ApoE, με στόχο την εκτίμηση του κινδύνου για τη νόσο Alzheimer.